การฝึกวินัยในเด็ก

"เด็ก เป็นวันที่เต็มไปด้วยความไร้เดียงสา ถ้าเปรียบก็คงเปรียบได้ดังผ้าขาว ขึ้นอยู่ที่ผู้เลี้ยงดูว่าจะแต้มแต่งผ้าขาวผืนนั้นให้เป็นสีใด อาจเป็นสีสวยสดใสดังสีรุ้ง หรือสีเทาซีดหม่นก็ได้"

การสร้างวินัยให้กับเด็ก ก็เหมือนการปลูกฝังบุคลิกภาพให้กับเด็กเพราะวินัยจะเป็นเสมือนเบ้าหลอมสิ่งต่าง ๆ ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของชีัวิตเขา ไม่ว่าจะเป็น ความรับผิดชอบ ความมีน้ำใจไมตรี การควบคุมตนเอง ฯลฯ พ่อแม่จึงควรปลูกฝังวินัยให้กับเด็กตั้งแต่เขายังเล็ก ที่สามารถรับสิ่งต่าง ๆ เข้าไปได้โดยง่าย ทั้งสิ่งที่ดีและไม่ดี หากคุณปลูกฝังสิ่งที่ดี สิ่งเหล่านั้นก็จะแทรกซึมเข้าไปกลายเป็นบุคลิกภาพ เป็นตัวตนเนื้อแท้ที่จะฝังแน่นอยู่ในตัวของเด็กเอง

เราจะเห็นว่าเด็กที่ขาดวินัยเป็นเด็กที่ขาดการควบคุมตนเองที่เหมาะสม ผลที่ตามมาคือ ทำให้เด็กขาดความอดทนต่อปัญหาที่เผชิญอยู่ ควบคุมอารมณ์ตนเองไม่ได้ หงุดหงิดง่าย เอาแต่ใจตนเอง หลายคนขาดทักษะทางสังคม เข้ากับคนอื่นไม่ได้ กลายเป็นคนขี้อายไม่กล้าแสดงออก ทั้งนี้เพราะถูกเลี้ยงดูมาอย่างตามใจจนทำอะไรไม่เป็น เมื่ออยู่นอกบ้านก็เกิดความรู้สึกไม่มั่นใจ ไม่แข็งแกร่งพอและอาจเกิดปัญหา ถูกเพื่อนแกล้งได้ หรือมีพฤติกรรมก้าวร้าว มักฝ่าฝืนกฎระเบียบของสัีงคมภายนอก จนอาจกลายเป็นปัญหาทางพฤติกรรมที่ติดตัีวเด็กไปกระทั่งเติบโตเป็นผู้ใหญ่

วินัยไม่ดีมีสาเหตุหลายอย่าง

จะเห็นได้ว่าการที่เด็กคนหนึ่งจะมีหรือไม่มีวินัยนั้นเกี่ยวข้องกับปัจจัยหลายอย่าง ซึ่งอาจเกิดจากตัวเด็กเอง รวมทั้งพื้นฐานวิธีการเลี้ยงดูของพ่อแม่ โดยเฉพาะการเลี้ยงดูแบบตามใจ ไม่ต้องช่วยเหลือตนเองเลย การเลี้ยงดูแบบนี้ทำให้เด็กไม่มีความอดทน เด็กบางคนไม่ชอบให้มีกรอบหรือกฎเกณฑ์อะไร ไม่เชื่อฟังพ่อแม่ เวลาเล่นก็ไม่ชอบให้มีกติกา ไม่ยอมเป็นผู้แพ้แม้่แต่ครั้งเดียว พอรู้ตัวว่าจะแพ้ก็เลิกเล่นเอาดื้อ ๆ หรือไม่ก็ชวนทะเลาะ ดังนั้นการพิจารณาว่าจะฝึกวินัยเด็กอย่างไร จึงต้องคำนึงถึงปัจจัยทุกอย่างและแก้ไขปัจจัยเหล่านั้นพร้อมกันไปด้วย ไม่ใช่แค่การออกคำสั่งให้เด็กเชื่อฟังอย่างเดียว

กลวิธีสู่ความสำเร็จ

การฝึกวินัยลูกจำเป็นจะต้องมีกลยุทธ์หรือเทคนิคที่เหมาะสมด้วย หากใช้วิธีการที่ไม่ดี การฝึกก็ย่อมไม่ประสบความสำเร็จ เช่น หากใช้วิธีออกคำสั่งอยู่ร่ำไป ในที่สุดลูกก็จะไม่ยอมฟังเลย หากลงโทษโดยการตีทุกครั้งที่ลูกทำผิด ลูกก็จะกลายเป็นคนด้านไม่เรียวไป หรือหากให้รางวัลลูกทุกครั้งที่ต้องการให้เขาทำอะไร พ่อแม่ก็จะต้องเพิ่มรางวัลมากขึ้นหรือแพงขึ้นเรื่อย ๆ หรือไม่ลูกก็จะเบื่อรางวัลและขาดแรงจูงใจที่จะทำตามคำสั่งในที่สุด

ปัญหาที่มักพบบ่อย ๆ ในการฝึกวินัย ก็คือ พ่อแม่ไม่มีความสม่ำเสมอ ทำ ๆ หยุด ๆ หรือเปลี่ยนกฎบ่อย ๆ บางคนอาจไม่ได้ตั้งกฎที่แน่นอนเลยก็ได้ ลูกเลยไม่รู้ว่าพ่อแม่ต้องการให้ทำอะไร หรือลูกอาจรู้ แต่ไม่คิดว่าพ่อแม่จะจริงจังเขาก็เลยไม่ทำ ดังนั้นหากจะฝึกให้ลูกมีระเบียบวินัย พ่อแม่ก็จะต้องมีวิธีการที่เหมาะสม ทำอย่างจริงจัง และเสมอต้นเสมอปลายด้วย ในการฝึกวินัยควบคุมให้เด็กอยู่ในกรอบที่เหมาะสม หัวใจสำคัญในการฝึกวินัย คือ หากคุณตามใจลูก คุณจะฝึกวินัยไม่ได้เลย

เทคนิคการฝึกวินัย

1. บอกลูกให้ชัดเจนว่าคุณต้องการให้เขาทำหรือไม่ทำอะไร เด็กวัยเรียนมักจะยึดถือคำพูดของพ่อแม่เป็นสำคัญชนิดคำต่อคำ ฉะนั้นคำสั่งหรือกฎของคุณจะต้องชัดเจนมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ อธิบายให้ชัดเจนและไม่เยิ่นเย้อ นอกจากจะบอกให้ลูกรู้ว่าคุณต้องการให้เขาทำอะไรแล้ว ก็ควรจะบอกวิธีทำให้เขาด้วย

2. มีความจริงใจกับลูก บอกลูกตามความจริงว่าการทำตามคำสั่งอาจจะเผชิญปัญหาอะไรได้บ้าง

3. ตำหนิเฉพาะพฤติกรรมของลูก ไม่ใช่ตำหนิลูก เมื่อลูกทำบางสิ่งบางอย่างผิดพลาด อย่าเหมาเอาว่าลูกเป็นเด็กไม่ดี หรือทำผิดไปเสียทุกเรื่อง

4. อย่าโต้เถียงกับลูก อย่าปล่อยให้การพูดคุยถึงความผิดของลูกทวีรุนแรงขึ้นกลายเป็นโต้เถียงกัน จนกลายเป็นลงโทษลูก

5. เวลาคุยเรื่องความผิดของลูกควรจะพูดอย่างสั้นและง่าย อย่ายืดเยื้อเพื่อหลีกเลี่ยงการลงโทษ

6. ทำโทษให้เหมาะสมกับความผิด

7. ควบคุมตัวเองด้วย เมื่อสอนระเบียบวินัยลูก ควรพยายามควบคุมอารมณ์ให้หนักแน่น

8. อย่าเฆี่ยนตีลูก ยกเว้นจำเป็นจริง ๆ

9. พยายามให้แรงเสริมทางบวก ควรสร้างแรงจูงใจให้ลูก หากทำดีและมีระเบียบวินัย ให้รางวัลหรือชมเชย

10. พยายามฝึกวินัยแบบเดียวกันทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน ถ้าเป็นไปได้คุณควรจะคุยกับคุณครูเพื่อให้มีความต่อเนื่องทั้งที่บ้านและที่โรงเรียน รวมทั้งญาติพี่น้องเพื่อช่วยดูแลและต้องฝึกวินัยเรื่องใดบ้าง และวิธีใด

11. เป็นตัวอย่างที่ดี เด็กมักช่างสังเกตพฤติกรรม หากสอนเขาอย่างหนึ่งแต่ตัวคุณกลับทำอย่างหนึ่ง ลูกเองอาจไม่นับถือคุณ

ในระหว่างที่เด็กยังตัดสินใจด้วยตัวเองไม่ได้นั้น ควรมีกรอบที่เคร่งครัดเหมาะสมและเป็นกรอบที่อยู่บนพื้่นฐานของความสามารถของลูกด้วย โดยพ่อแม่ทำเป็นตัวอย่างให้ลูกเห็นสม่ำเสมอ เมื่อเขาเริ่มคิดเองได้ จึงเริ่มค่อย ๆ ปล่อย สิ่งสำคัญคือในระหว่างที่ปลูกฝังวินัยให้กับเด็กนั้น ควรอธิบายเหตุผลประกอบให้เด็กรับรู้และเข้าใจ และถ้าลูกอยากจะทำสิ่งที่ต่างออกไปก็ควรเปิดใจรับฟังด้วย

แม้เราจะสามารถปลูกฝังวินัยให้กับเด็กเมื่อเขาโตได้ ก็คงเป็นเรื่องที่ยากพอควร เพราะในวัยที่เขายังคิดเองไม่ได้เราปล่อยเขาตามสบาย เมื่อจะมาตั้งกรอบตั้งกฎในยามที่เขาโตสามารถคิด ตัดสินใจเองได้แล้ว คงไม่ใช่เรื่องง่ายอย่างที่ตั้งใจไว้ เพราะบางอย่างต้องใช้เวลา และบางครั้งอาจสายเกินไป หากเขาไม่ได้เป็นเด็กที่ได้รับการปลูกฝังสิ่งที่ดีติดตัวมาก่อนแล้ว

อ้างอิง อรรำไป วินทะไชย, เทคนิคในการฝึกวินัยเด็กวันเรียน, สถาบันสุขภาพจิตเด็กและวัยรุ่น ราชนครินทร์